لو أردنا استعراض بعض معطیات الحجّ إلی بیت الله الحرام، ینبغی لنا أن ننظر إلیه کمجموعة کاملة أوّلا، ثم نلاحظ المعطیات التفصیلیة لکلّ منسک علی حدة.النظرة العامة:ویمکننا أن نذکر هنا أهمّ هذه المعطیات بشکل نقاط، هی:1- تعمیق الارتباط بالله وذلک بالترکیز علی ذکر الله المتواصل فی أیام الحجّ، فهی الأیام التی یردّد الحاجّ فیها ذکر الله کثیراً، ویحسّ بالرابطة ما بینه وبین الله إحساساً عمیقاً. وهذا التردید المرکّز والمتواصل سوف یترک أثره ولاشکّ علی حیاة الحاجّ العامة بعد أن یرتبط فی کلّ آن بالله تعالی بلهج بذکره، ویستشعر عظمته عند کلّ عمل یقوم به.  

نظریه سبک شناسی در جستجوی بررسی زیبایی های منحصر به فرد چینش کلام در آثار برجسته و هنری است. این نظریه نگرشی است، در باب رابطه مشخصه های برجسته سبک و نقش و ارزش آنها در زبان متن با پیوستار معنایی و انتقال محتوای مرتبط با آن مشخص ه ها. یکی از این ویژگی ها، برجستگی های نحوی در زبان است که در قالب چیدمان کلمات در جمله ها، طول جمله ها و نوع آنها، کیفیت وجه و زمان بیانگر نوع اندیشه گوینده آن متن است. به عبارت دیگر از رهگذر ساختار عناصر نحوی نشان دار، نوع سبک و میزان ارزش گذاری این ویژگی ها در تعیین سبک نمایان و از آن با نام فراهنجاری نحوی یاد می شود. گاهی این برجستگی ها در قالب تکرار جملات ناهمپایه یا همپایه اتفاق می افتد و توازن نحوی را ایجاد می کند. در این پژوهش کوشش شده است، با بررسی سبک شناسی نحوی که شامل فراهنجاری نحوی، تشخص نحوی و توازن نحوی است، زیبایی شناسی سوره انسان توصیف و تحلیل شود. با بررسی سبک شناسانه این سوره دریافتیم که تقدیم و تاخیر، حذف برخی از اجزای جمله و توازن نحوی برخی آیات منجر به زیبایی های موسیقایی می شود و از سوی دیگر، تاکید، بررسی جمله های فعلیه و اسمیه، بررسی فعل های ماضی، مضارع و امر و دلالت فعل های ماضی به کاررفته در این سوره، منجر به افزودن بار معنایی و دلالی شده است.

یتناول هذا المقال أهم المسائل القرآنیة التی شغلت أذهان العلماء، وهی مسألة المعرفة القرآنیة السلوکیة للإنسان وما یرتبط بها من قبیل: دور المعرفة القرآنیة وأثرها العقدی والأخلاقی والعبادی فی بناء شخصیة الإنسان، وحرکته التکاملیة فی مسیره نحو مقصده الأبدی، وما هی الممیزات الأساسیة التی یمتاز بها المنهج السلوکی القرآنی عن غیره من المناهج؟ وقد جادت قرائح العلماء بمقاربات حول المسألة، إلا أنها لا ترقی إلی ما وصلنا من المعصومین علیهم السلام بشأن المسألة. وهذا ما یجعل هذا البحث یکتسب أهمیة وضرورة بالغة حیث یتم تسلیط الضوء علی ما جاء فی القرآن الکریم حول بیان المعرفة القرآنیة السلوکیة فی بناء شخصیة الإنسان. والطریقة المتبعة فی البحث هی طریقة تحلیلیة مع ذکر آیات الذکر الحکیم ونقل روایات أهل البیت علیهم السلام المناسبة بالموضوع. والمقصود بالمعرفة القرآنیة هو مطلق العلوم والمعارف التی تخص جانب السلوک الإنسانی، والإنسان هو الکائن العاقل المفطور علی حب الکمال والباحث عنه، المتکـﻮّن ﻣﻦ البعد المادی والبعد الروحی، وحقیقته الباقیة هی روحه، والبدن آلة لاستکمال الروح. وأهمّ شیء للإنسان فی الحیاة هو معرفة سلوکه التکاملی، والمعرفة القرآنیة الحقة هی المحافظة علی الفطرة الإنسانیة، وهی أکمل معرفة فی التأثیر علی الشخصیة الإنسانیة، وتربط بین الدین الحق والسلوک الحسن، والإعتقاد الحق مع السلوک القرآنی الصحیح تحقق التکامل اللامتناهی للإنسان فی الجنة. والدنیا هی المیدان للتکامل المعنوی. والقرآن الکریم هو المنطلق الأول والهادی الأساسی إلی السلوک نحو الکمال الإلهی، ومعرفته الصحیحة تغیر سلوک الإنسان من حالة سیئة إلی جیدة ویحسن مسیره التکاملی. فالمعارف القرآنیة هی معرفة للتکامل الحقیقی ولکنها لا ترکز علی الحیاة الروحیة العبادیة فحسب بعیدة عن الحیاة المادیة.

تعتبر مسرحیة شهرزاد من المسرحیات الذهنیة التی کتبها توفیق الحکیم (1902-1987م) سنة 1934م، أی بعد مسرحیة أهل الکهف مباشرة، و تلک القضیة هی: هل فی استطاعة الإنسان أن یعیش بالعقل وحده و للعقل، و أن یکرس حیاته للبحث عن المعرفة والتماسها فی فجاج الأرض متخلصا من نداء القلب و نداء الجسد، اللذین یرمزان للحیاة الحیة النابضة. و قد وجد توفیق الحکیم فی قصة ألف لیلة و لیلة، و عاء لمعالجة هذه القضیة، و من المعلوم أن قصة ألف لیلة و لیلة من القصص التی قد استهوت أفئدة الکتاب والفنانین فی العالم أجمع، و لعلها أوسع المؤلفات العربیة تأثیرا فی فنانی الغرب والشرق. مسرحیة شهرزاد، تکاد جمیع مناظرها تدور حول مناقشة قضیة ذهنیة واحدة: هی هل یستطیع الإنسان أن یفلت من نداء الجسد والقلب؟ و تنتهی المناقشة بأن من یرید أن یصبح عقلا خالصا یصبح کالشعرة التی تشیب و تبیض و لایعود لها من علاج غیر انتزاعها، بینما الحکیم یطرح فیها النزاع بین الإنسان والمکان، و فی النهایة یکون الإنسان مغلوبا للمکان.

1تتعدد المفاهیم المرتبطه بالنّور فی العرفان الیهودی، ومردّ کلّ معانیها إلی آیه النّور من سفر بریشیت (1: 3)، وأصل النّور فیها هو نور این سوف، النّور اللاّمتناهی الذّی تصدر عنه جمیع الأنوار الأخری، وهی ما تسمّی بسیفیروت، ومن بینها النّور البدائی المرتبط بالإنسان، وفی هذه المقاله نحاول البحث من خلالها فی مفهومه ضمن تطور مفهوم الإنسان، فی الأدبیات الکابالیه. تهدف هذه الدّراسه إلی بیان مختلف المعانی المرتبطه بمفهوم الإنسان وتطورها، عبر دراسه جمله من الأسماء ومعانیها وهی أدم هریشون، أدم الأرضی، ثمّ البحث فی مفهوم أدم کدمون، والعنصر الثّالث وهو النّور البدائی أو أدم کدمون المرتبط بآخر الزّمان، وظهور الماشیح. تخلص الدّراسه فی الأخیر إلی اعتبار أنّ مختلف هذه التّسمیات هی تسمیات مجازیه لتقریب الفهم إلی الأذهان، ونجد أنّ تطور مفهوم الإنسان فی الکابالا له بعد باطنی مرتبط بعالم سیفیروت، أولها هو الإنسان السمّاوی تحت تسمیه "أدم هریشون" الذّی یتوافق مع إلوهیم فی صورته، والذّی یمثل ارتباطه بسیفیروت أعضاء الإنسان، وما یقابله من مفهوم وهو أدم الأرضی المکون من جسد وروح، حیث ترتبط روحه بإلوهیم ومنه فهی عنصر ارتباطه السّیفیروتی. المفهوم الثّانی للإنسان هو أدم کدمون علی اعتباره نورا أولیا مرتبطا بالخلق ضمن عوالم "أبیا" حیث یوافق سیفیره "کیتیر" فی ذلک، ثمّ یتطور هذا المفهوم لیمثل الکون کلّه ضمن نظریه تسیمتسوم اللّوریانیه. أمّا المفهوم الثّالث فهو مرتبط بنور الماشیح الذّی یظهر آخر الزمان، وهو فی بدایه خلقه یطلق علیه النّور البدائی، بینما یسمّی بآدم کدمون ضمن عملیه الإصلاح "تیکون" آخر الزّمان.

چکیده فارسی: حق تعیین سرنوشت یکی از حقوق شهروندی است که برخی گمان می کنند این حق را کنوانسیون های حقوق بشر برای انسان به ارمغان آورده اند. با توجه به اینکه حقوق مبتنی بر آموزه های اسلامی بدون شناخت انسان بر پایه همان آموزه ها قابل درک و تحلیل نیست، می توان ادعا کرد که مکتب امامیه با توجه به ویژگی هایی که برای انسان برمی شمرد، حق تعیین سرنوشت را به رسمیت می شناسد و یکی از حقوق مسلّم انسان ها می داند. تحقیق حاضر با روش توصیفی تحلیلی، آیات و روایات انسان شناسی امامیه را بررسی و تحلیل کرده و به این نتیجه رسیده است که مبانی انسان شناختی امامیه، شامل مبانی ارزشی و نگرشی، لزوم حق تعیین سرنوشت را برای انسان ها اثبات می کند. انتخابگری انسان، چنانکه امامیه طرح می کند، مبنای نگرشی انسان شناسیِ حق تعیین سرنوشت است. انسان ها سرنوشت خود را انتخاب می کنند و در قبال این انتخاب مسئولیت دارند. کرامت ذاتی انسان، که مبنای ارزشی انسان شناسی است، نیز حق تعیین سرنوشت را برای تک تک شهروندان، از حیث انسان بودن و فارغ از مشخصه های ظاهری و باطنی، ثابت می کند. جایگاه خلیفه اللهی انسان نیز دیگر مبنای ارزشی ثابت کننده حق تعیین سرنوشت است. چکیده عربی: حق تقریر المصیر أحد حقوق المواطنة، ویظنّ البعض أن هذا الحقّ قد أوجدته اتفاقیات حقوق الإنسان. ونظراً الى أنه لا یمکن فهم الحقوق القائمة على التعالیم الإسلامیة دون معرفة الإنسان فی ضوء ما جاءت به تلک التعالیم، لذلک یمکن القول إن مدرسة الإمامیة بما تراه للإنسان من خصائص، تقرّ بکلّ وضوح بحق تقریر المصیر، وترى أنه من الحقوق المسلّم بها لکلّ الناس. یتثصّى هذا البحث باسلوب وصفی وتحلیلی، آیات وروایات معرفة الإنسان فی نظر الإمامیة، وقد توصل من خلال ذلک الى نتیجة وهی أن اصول معرفة الإنسان عند الإمامیة تشمل الاصول القیمیة ومبادئ النظرة الى الإنسان وتثبت له حقّه فی تقریر مصیره. حریة الاختیار للانسان على النحو الذی یطرحها الامامیة تمثّل الأساس لحقّ الإنسان فی تقریر مصیره. فالناس یختارون مصیرهم وهم من یتحملون مسؤولیة هذا الاختیار. کما أن الکرامة الذاتیة للإنسان، التی تشکل الأساس القیمی لمعرفة الإنسان، تثبت أیضاً حق تقریر المصیر لکل فرد من المواطنین، من حیث کونه إنساناً وبعیداً عن صفاته الظاهریة والباطنیة. کما أن مکانة الإنسان فی استخلافه تمثل أساساً قیمیاً یثبت حق الإنسان فی تقریر مصیره.

العلاقه بین الإنسان والوطن فی روایه "صخره الجولان" تتبلور حین یسعی الادیب السوری علی عقله عرسان (1940م)، إلی إقناع القارئ بفکرته التی اسست علی التوحد بینهما. وقد تجلت هذه الفکره عبر الصور الفنیه التی استنفد الادیب قوه تعبیرها من خلال استخدام ادوات المونولوج والتداعی وتیار الوعی. وفی هذا المسار، تهدف المقاله إلی دراسه الروایه فی المقاطع التی تعتنی بقضیه التوحد بین الإنسان والوطن، عبر الصور. واختار بحثنا الحالی المنهج الوصفی-التحلیلی فی تبیین نماذج روائیه ترتبط بموضوعیه التوحد، قائما بتفکیک وحدات الصور الموجوده فی طیات الروایه، ثم یلیه بالشرح الادبی. والحصیله هی ان مواقف التفاعل بین الطرفین، الإنسان والوطن، تکثر تردادا فی هذه الروایه، عبر صور التشبیه، والاستعاره، والاسطوره، والرمز. وقدترد صور التشبیه والاستعاره مجزاه مستقله فی مقاطع روائیه، وقدترد فی تداخل فنی، وتکتمل الواحده منها بوجود الاخری عند تقدیم صوره کامله، وهذه سمه الکاتب الاسلوبیه فی خلق الصور المتمازجه. وقد یضفی الادیب علی روایته عمقا فکریا، حینما یلجا إلی عنصر الرمز کنوع من الصور الزاخره بالدلالات العدیده. وفی المواقف المتتالیه من نثر الروایه، تظهر مفرده الحجاره/ الصخره بشکل مکرر ومتکاثف، ویبدو انها ترمز إلی الوطن، والاشیاء، والاشخاص. وهی تعتبر دالا تتعدد مدلولاتها، ولها الصوره الرمزیه الاساسیه.

چکیده فارسی:در این مقاله نخست به تعریف اومانیسم پرداخته و علت پراکندگی و تنوع در تعریف اومانیسم را روشن ساخته ایم. در ادامه و در توضیح تاریخچه اومانیسم جدید به سه دوره اومانیسم رنسانس، اومانیسم روشنگری و اومانیسم مدرن اشاره و ویژگی های هریک را بیان کرده ایم. انواع اومانیسم یعنی اومانسیم دینی و اومانیسم سکولار از دیگر مباحثی است که به آن پرداخته ایم و در ادامه اصول اومانیسم همچون طبیعت گرایی، منبع ارزش بودن انسان ها، آزادی انسان، خردگرایی و مدارا را تبیین، و سرانجام بعضی از نقدهای وارد بر اومانیسم را مطرح ساخته ایم.   چکیده عربی:قمنا فی بدایة هذه الورقة بتعریف الإنسانیة و بینا سر الاختلاف و التنوع فی تعاریفها. و فی سیاق المرور علی تاریخ الإنسانیة الحدیثة أشرنا الی دوراتها الثلاثة، الإنسانیة فی عصر النهضة، الإنسانیة التنویریة و الإنسانیة الحدیثة و بینا ممیزات کل منها. و من جملة القضایا التی تناولناها هی الإنسانیة الدینیة و الإنسانیة العلمانیة و کذالک مبادی‏ء الإنسانیة کالمذهب الطبیعی، مبدی‏ء النظر الی الإنسان کمخلوق ذی قیمة، حریة الإنسان، العقلانیة و التسامح. و فی النهایة أشرنا الی النقاد الواردة علی الإنسانیة.

الأدب الملتزم یطلق علی مشارکة الشاعر أو الأدیب لهموم الناس فی قضایاهم الاجتماعیة والسیاسیة ومواقفهم الوطنیة. ومن میزات الأدب الصادق، أن یتکلّم عن الواقع الذی یعیشه الأدیب والظروف التی تحیط به. لاشکّ فی أنَّ قیمة الشعر تنطلق من طریقة تعاطیه مع موضوعات الحیاة ولاسیما الموضوعات المصیریة فی حیاة الإنسان ویکون الإنسان موضوعاً متسعاً لهذا النمط من الأدب وظهر الأدب الملتزم رداً علی فکرة الفن للفن.أما عبد الوهاب البیاتی الذی یعتبر من شعراء المدرسة الواقعیة فی العراق، فبدأ ینشر مجموعات شعریة تکشف عن الإلتزام. فقد جاء شعره مملوءاً بروح التمرد والثورة والدعوة إلی الحریة وتحطیم الأوثان الماضیة. إنَّه فی أدبه الملتزم لا یتکلَّم عن المأساة البشریة والفقر الموجود فی المجتمعه فقط، بل یتکلَّم عن المأساة البشریة فی کل العالم. البیاتی یؤمن بأهمیة الکلمة ودورها فی التغییر والثورة وهو أثناء قصائده یلجأ الی استخدام الأساطیر منها أسطورة برومیثیوس ویجعله رمزاً للإنسان الثائر المتمرد. وأیضاً فی أشعاره الملتزمة یستدعی الشخصیات التراثیة ذات جانب تاریخی وشعبی ودینی. لهذا درسنا الالتزام فی أبعاده السیاسی والدینی والاجتماعی فی أشعار البیاتی واعتمدنا علی أسلوب التحلیل المضمونی.

یدرس البحث صورة الإنسان المثال ممثّلةً بشخصیّة النّبیّ محمّد (ص) وفق ما تناولها الإمام علیّ فی نهج البلاغة، فیبدأ بعرض آراء بعض الفلاسفة فی الإنسان عموماً، والإنسان المثال بشکلٍ خاصٍّ، ثمّ ینتقل لیتناولَ الإنسان المثال، وهو القسم الّذی یشغل الحیّز الأکبر من البحث، فیدرس ذلک وفق إحدی خطب الإمام علیّ الّتی ذکر فیها صفاتِ رسول اللّه (ص)، یُستشَفُّ من خلالها صفات الإنسان المثال، أو ما ینبغی أن یکون علیه الإنسان، ویتمّ ذلک بقالبٍ فنّیٍّ لغویٍّ صِرفٍ، یسلّطُ البحث الضّوء علی جزئیّاته المختلفة وعناصره المتعدّدة الجوانب، ویُظهر الجوانب الجمالیّة فیها، وأثر الصّورة الفنّیّة واللّغة والإیقاعِ الموسیقیِّ فی تبیان صورة الإنسان المثال-محمّد (ص)، من دون أن یغیبَ عنّا سیاقها الّذی وُضعت فیه.